Faizleri Merkez Bankası’nın Belirleyebileceğine Hala İnanıyor musunuz?

Dolar son günlerde iç karartıcı bir hızla yükseliyor. Aşağıdaki yazıyı 24 Kasım 2017’de yazmıştım. Merkez Bankası’nın o günlerde piyasa faizi resmi ağırlıklı fonlama faizini aştığı anda faizleri korkusuzca ayarlaması gerekirdi. Yapamadı. Doların tutulamaz olmasını bekledi. Kredibilitesini tüketti. Dahası faizler düşük tutuluyor diye para reel sektörü de canlandırmadı ki. Kredi Garanti Fonu ile ancak idare ediyoruz işte. İşsizlik de düşmedi. Peki ne yapıldı? Faizleri artırmamak için inatlaşıldı. Ama görünüyor işte Merkez Bankası şok düzeyli bir faiz artırımını artık mecbur yapacak. Yani paranın hem yurtdışı fiyatını hem yurtiçi fiyatını kontrol etmenin mümkün olmadığını iktisat ikinci sınıf öğrencisi biliyor. Yazık.

 

Öncelikle aşağıdaki yazıda Kasım itibariyle paylaştığımız bir grafiğin son halini (22 Mayıs, 2018) şuraya bırakalım.

 Faizleri Merkez Bankası_nın Belirleyebileceğine Hala İnanıyor musunuz 2

 

Doların ve Faizin İpi Kaçtı!

 

Enflasyonla mücadelenin 1990’ların başından bu yana en önemli aracı kısa vadeli faiz oranları. Türkiye’de de Merkez Bankası politika faizi olarak uzunca bir dönem haftalık repo faizlerini kullandı.

Repo bir tür anlaşma. Anlamı da şu: diyelim ki A bankası ile Merkez Bankası bir haftalık repo işlemi gerçekleştiriyor. Bu, A bankası elindeki birtakım tahvil ve bonoyu Merkez Bankası’na teslim edip karşılığında bir haftalık borç para alıyor demektir. Repo faizi ise; A bankası tahvil ve bonosunu Merkez’e teslim ederken Merkez’e bir de söz veriyor. Diyor ki, bugün sana rehine bıraktığım varlıklarımı bir hafta sonra geri alacağım. Bu geri alımı da bugün senden aldığım para artı şu kadar faiz oranında ödemeyle yapacağım. Yani basit bir takas ve zorunlu geri takas işlemi aslında repo. Bu işlemle Merkez Bankası bankalara ellerindeki tahvil, bono gibi değerleri likide döndürme imkânı vermiş oluyor.

Varsayalım ki Merkez Bankası ekonominin hızla büyümesini, işsizliğin gerilemesini hedefliyor. O halde piyasaya para arzını artırmayı düşünebilir. Bunu da yapmak için haftalık repo ihalelerini yüksek miktarda düzenler ve repo faizlerini düşük tutar. Yani bol miktarda parayı, az faizle bankalara borç verir.

Tabi merkez bankacılığında piyasaya başka türlü borç verme imkanları da var. Bir tanesi mesela geç likidite penceresi. Bu uygulamada gün sonunda açık pozisyonu kalmış bankalara Merkez Bankası piyasalar kapandıktan sonra kısa vadeli borç para verir. Ama yüksek bir faizle verir. Zira geç likiditeden borç alan banka tüm gün boyu açık pozisyonunu kapamamış, işini en sona bırakmış ve ertesi güne nakit dengesinde açıkla yakalanma ve tüm bankacılık sistemine olan güveni zedeleme riskini doğurmuştur. Merkez Bankası böyle bir bankaya borç verir ama faizini de öyle yüksek ayarlar ki borç verdiği bankaya “bir daha ertesi gün ödemelerin varsa, gün içinde bankalardan borçlan, tahvil, bono sat, doğru düzgün kanallardan para bul, böyle gecenin bir vakti kapımı çalma” demiş olur. Dahası bankaların hazine yöneticileri açısından geç likiditeden para denkleştirmek çok utanç verici bir durumdur.

Ya da bir yıl öncesine kadar utanç verici bir durumdu. Artık değil. Zira Merkez Bankası son bir yıldır neredeyse başka yolla piyasaya fon sağlamıyordu (bkz. alttaki grafik, TCMB’den alınmıştır).

Faizleri Merkez Bankası_nın Belirleyebileceğine Hala İnanıyor musunuz 3

Dün de (23 Kasım 2017) Merkez bir açıklama yaparak artık piyasaya sadece geç likiditeden borç verileceğini ilan etti. Yani Merkez’in piyasayı fonladığı faiz oranı %12,25’e çıkacak (çünkü şu an geç likidite borçlanmasında oran %12,25; bkz. Alttaki grafik. Yine TCMB’den alıntı). Repo kullanılsa %8 olacaktı bu. Yarı yarıya bu iki enstrüman kullanılsa %10’lar seviyesinde olurdu fonlama.

Faizleri Merkez Bankası_nın Belirleyebileceğine Hala İnanıyor musunuz 4

Merkez bir süredir siyasetçilerden azar işitiyor biliyorsunuz. Siyaset kurumu faizlerin artmasını istemiyor. Düşük faizin daha fazla yatırım ve tüketim harcaması yaratarak ekonomik büyümeyi artıracağı varsayılıyor olmalı. Bu nedenle de baskı altında hisseden TCMB asıl politika faizi olan repo faizini artıramıyor. Onun yerine kaçak yollara başvuruyor. Repo faizini toplantılarında değiştirmeyerek, politika faizini artırmadım diye siyasetçiye göz kırpıyor. Repoyu piyasaya fonlamasında kullanmayarak efektif olarak faizleri artırmış oluyor. Ama bu Merkez Bankası’nın itibarına hiç olumlu katkı yapmıyor.

Zaten Merkez’in gideceği bir yer kalmadı artık. 24 Kasım 2017 itibariyle durum aşağıdaki grafikte görüldüğü gibi (Grafik İş Bankası’nın günlük ekonomi bülteninden alınmıştır). Yani piyasada oluşan faizler, TCMB’nin piyasayı fonladığı ağırlıklı ortalama faiz oranı olan %12,25’ler seviyesini Ekim’den bu yana aşmış durumda.

Faizleri Merkez Bankası_nın Belirleyebileceğine Hala İnanıyor musunuz 5

Şu hâlde ne olacak? Merkez piyasayı düşük faizden fonlamaya devam ederse, bankalar gecelik ucuz borç alıp, tahvile yatırarak kolay para kazanır. Kimse şu çalkantılı dönemde borçla topladığı para ile reel sektörü kredilenmeye çalışmaz zaten. Ya kredi garanti fonu gibi garantili işlem yapmak ister ya da devlet tahvili gibi risksiz yatırıma yönelir. Gecelik faizler üzerinden yıllık %2,5’a giden bir arbitraj imkânı olursa geceleri bütün bankalar borç parayla bu çarkı işletir. Yani bulunan para günlük olarak tahvilde bekletilir olur biter. Reel kesime yönlenmez.

Merkez Bankası da biliyor bunları. Dahası bir müddet sonra faiz artırmak zorunda kalacağını da biliyor mutlaka. Ama siyasetçiden çekiniyor olsa gerek, faizleri artıramıyor işte. Doların iyice tutulamaz olmasını, faiz artırmanın kaçınılmaz olmasını beklemeyi tercih ediyor. Ne yazık! Türkiye’nin bu tür maliyetleri ödemesine ne gerek var. Keşke birbiriyle konuşarak, birbirini verilerle ikna ederek yoluna devam edebilen bir ülke olabilsek. O zaman Merkez doların faizleri sürüklemesini beklemek zorunda kalmadan kendi kararını verebilir ve herkese bu kararını gerekçeleri ile anlattığında günah keçisi ilan edilmeyeceğini bilirdi. Ama neyse ki Merkez’in çok beklemesine gerek kalmadı.

Yukarıdaki iki grafikte görüldüğü gibi özellikle Eylül başından bu yana piyasa faizlerini Dolar ve Euro sürüklemeye başladı. Yani siyaset ve ekonomi bürokrasisi faizler hakkında ne derse desin artık Türkiye’de faizleri belirleyen güç son üç aydır net biçimde dolar ve avrodur. Son günlerde yine gördüğümüz politika faizi düşük mü olsun yüksek mü olsun diyecek durumda artık ne yazık ki değiliz. Ve bu duruma biz kendimiz geldik.  Bugün faizleri suni biçimde düşük tutmak artık reel ekonomiye bir katkı sağlamaz. Sadece bankalara faiz arbitrajından gecelik kolay para kazanma imkânı sağlar.

Faizleri Merkez Bankası_nın Belirleyebileceğine Hala İnanıyor musunuz 6

 

 

Yazımızı beğendiyseniz sosyal medya aracılığıyla çevrenizle paylaşıp, gönüllü olarak emek veren bizlere destek olabilirsiniz. Ayrıca tüm gönderilerimizi sitemize doğrudan ya da Facebook ve Twitter sayfalarımıza üye olarak takip edebilirsiniz.

Faizleri Merkez Bankası’nın Belirleyebileceğine Hala İnanıyor musunuz?’ için 2 yanıt

  1. Yazınız ve değerlendirmeleriniz için teşekkürler.

    Medyanın birinde bugün çıkan habere göre “Dolardaki dalgalanmaya bir de böyle bakın” başlığı ile aşağıdaki grafiği vermiş.

    Yani tamda ülkeyi sanayileşmeye, yüksek teknoloji üretimine, ar-ge bazlı üniversitelere, kaliteli eğitime boğacaktık ki dış güçler bize çelme taktı demişler. (Kıskandılar demek ki )

    Sanayileşmeden yüksek teknolojiden uzak beton dökerek büyüyen ülkenin geldiği durum. Beton-dolar dönüşümü nasıl olacak açıklayan çıkmadı bir türlü.

    Saygılarımla

    Beğen

  2. Hocam 4.90 kurdan terste tuzak kuruldu millete.. kurtulmak için ne önerirsiniz .. faiz artırımını piyasa kapanınca yaptılar.. ve insanları terse bıraktılar.. herkes bekliyor.. yardım lütfen .. teşekkürler …

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s